Читаем Сарман алты таба кітабы полностью

– А, кешір, и, – деп тере тыныс алып, – тнделетіп жайша жрсі бе? – деді ол Батыраа арап.

– И, досымны келгенін естіп, ал-жадайын біліп кетуді йардым, кріп транымдай, брі жасы сияты, – деді Батыра Ерлана клімсірей. – Денсаулыы алай? Слу алай? – деді ол.

– Брі жасы, зіні жмыстары алай? – деді.

– алай болушы еді… – деді Батыра тере тыныс тартып, – брі сол кйі, ешандай жаалы жо, – деді ол. – Мені оя берші, сен зі лі ааздарыды атарып отырсы ой деймін, ызыты бірдее тапты ба? – деді Батыра стелде жатан кітаптарды бірін олына ала. Ерлан «жо» дегендей басын шайады.

– Сратарыа жауап тапты деп мітенемін, – деді ол кітапты стінен Ерлана кз тастай.

– Жо, мына кітаптарды басым кпшілігінде олар туралы жазылмаан, ал жазыландарыны зінде, оларды за міріні сыры – дайды берген сыйы деген сздермен ана шектелген, біра неге? дды баланы алдап отырандай, – деді ол ойлана.

– Досым… Сен жауабы бар сраа, жауап іздеп отырсы, неліктен оларды за мір сретініне, сен соншалыты килігіп алды? – деді Батыра олындаы кітапты айта орнына оя.

– «Брі белгілі» деп ойлайсы, алайда мені білетінім – біз ештеені білмейміз. Сонда саан ызы емес пе? Хан мен оны улетіні жне оларды айналасындаы билеушілерді за міріні пиясы неде екені? Олар да біз сияты арапайым адамдар, біра оларды за мірі арапайым адама тн асиет емес, мен осы уаыта дейін кптеген олжазбалар мен кітаптарды арап шытым, е ежелгі дегендерін де крдім, біра, бір ызыы, Тарын хана дейін ешкім олай за мір срмеген, олар бір пияны жасырып отырандай… – деп ол ойлана Батыраа арады, – ешандай жазба жо… – деп таы бірдее айтпа болды да, кішкене кідіріп, – Оны стіне мына аяасты пайда болан сбилерді ауруы кдікті, жаа туылан балалар дрыс тыныс ала алмайды, ал е ызыы хан артынша ауруды алдын алу шін дрігерлер мен сарбаздарды жіберді, дды ауруды пайда болатынын білгендей, біра бл ауру брын-соды бізді хандыта болмаан, ол айдан пайда болды жне неге тек жаадан туылан сбилер ауырады? – деді Ерлан. – Мнда бір шикілікті бары аны, – деді ол бір нктеден кз алмай.

– Ерлан, олар – стемділер, олар – за мір срушілер, оларды аны блек; шыан тектері блек, сондытан олар за мір среді, ал біз… ал біз ондай емеспіз, оны стіне таа Тарын келісімен адамдарды мірі тбегейлі згерді жне жасы жаына арай, Тран хандыы брын-соды болмаан глдену шаында; ешандай соыс жо, ылмыс аз, олар діл жне дана, сондытан оларды за мырын азбалауды да керегі жо, зі де білесі бл рекеті лімге те екенін.

Ал ауруа келер болса, азір одан андай да бір ауіп тніп траны шамалы. Тарын хан оны да алдын алуда, ол дер кезінде дрігерлер мен сарбаздарды жіберіп, барлы сбилерді аман алып алып жатыр, барлыы алыпты туде… – деп Батыра Ерлана кілі толмаан адам сияты сйлеп отыр еді, аяасты оны Ерлан бліп жіберді:

– Барлыы алыпты туде дейсі бе? Жо барлыы алыпты емес, сен тек кз алдыда болып жатан дниелерді кріп трсы, мені ойымша ханны адамдарды арасына дрігерлерді жіберіп, елде туылып жатан балаларды баылауда стап отыр жне мны себебі ол ерекше бір сбиді іздеп отырандай крінеді.

– Не… Не сандыратап кетті? Сені ойыша ол ауруды зі таратты деп ойласы ба?

– И!

– Мны енді шектен шыушылы! – деп ол рейлене сйледі. – Бл сзіді менен баса ешкім естімей-а ойсын, сен жаында ке атанасы одан да уаытыды Слуа арна… – деп ол тотап алды да, Ерлана мият кз тастады. – Досым, сен осы ойыды тастаса айтеді, ? Бл ауіпті, азбалап айтесі, мен саан аншама уаыттан бері айтып келе жатырмын, бізге мны білуге тиым салынан, – деп Батыра орнынан трды.

– Неліктен мені тотаты келеді? Мен жай ана оларды за міріні сырын білгім келеді, – деді оан Ерлан.

Батыра аырын жріп, ашы тран терезелерді біріне барды, ол сырта кз тастап, таза ауамен тере тыныс алды. Аспан ашы, жлдыздар аспана шашылан алмастай жары. Сарайды жанында скен алып теректер аырын соан желден жайалып, баяу ана ары-бері теселіп тр.

– …Жаа ана айтанымдай, бл ліммен те ылмыс, сен мені бауырымдай болып кеткенсі, сондытан сені барынша аыматытан сатаым келеді, ала Слтаны сен жайлы о кзараста, ал оны бірінші олбасшысы Дат… – деп ол кішкене кідірді, – зі де білесі, Дат саан тісін айрап жр, ит етсе болды, ол саан олындаы бар билігін салып, за рсат еткен е ата жазаны олдануа дайын. Сені билеушілер туралы теріс ойда екеніді білсе, ол мны барынша пайдаланады, тіпті мен сені оны олынан аман алып ала алмаймын, оны стіне сарбаздарды жартысынан кбі оан баынады, – деді ол.

– Біра сен одан кейінгі скербасысы, сондытан мен еш орыпаймын, – деп ол клімсіреді. – Білесі бе, досым? Біз бір лкен лемде мір среміз, онда зерттелмеген кптеген дниелер бар, сол лемні бір кішкентай ткпірінде тыылып, мірімді той-думанмен; кіл ктерумен ткізу мен шін аыматы, маан наыз лззат сыйлайтын – ол осы лемні пияларын ашу жне мені айналамда болып жатан дниелер мені бейжай алдырмайды, оны стіне оларды за мыры маан те ызы, оларды не жасырып жргендерін білгім келеді, – деді Ерлан Батыраа арап.

– Осы лемні пиялары! Сен зі не ойлайсы, таым бар. – И, білемін саан зерттеген найды, біра тінемін, баса дниені зерттеші, оларды жайына ой! Аыры жаман аяталуы ммкін.