Читаем ЛЯЛЬКА полностью

Яны заехалі на ўзгорак, перад імі адкрыўся далягляд – некалькі вёсак, лес, рака і мястэчка з касцёлам.

Брычка хісталася.

– Цудоўны краявід! – выгукнула пані Вансоўская.

– Як з паветранага балону, якім кіруе пан Ахоцкі, – дадаў Старскі, трымаючыся за парэнчы.

– Пан лятаў на балоне? – запыталася панна Феліцыя.

– На балоне пана Ахоцкага?..

– Не, на сапраўдным…

– На жаль, не! Ні на якім я не лятаў, – уздыхнуў Старскі. – Але зараз мне здаецца, што лячу і на вельмі кепскім.

– Пан Вакульскі, пэўна, лятаў, – прамовіла тонам глыбокага пераканання панна Феліцыя.

– Але, Фэля, у чым ты яшчэ пачнеш падазраваць пана Вакульскага! – папракнула яе пані Вансоўская.

– Сапраўды, я лятаў… – адказаў Вакульскі.

– Пан лятаў?... Ах, як добра! – закрычала панна Феліцыя. – Няхай нам пан раскажа…

– Лятаў пан?.. – азваўся з козлаў Ахоцкі. – Тпру!.. Няхай пан пачакае з апавяданнем, я зараз.

Ён кінуў лейцы фурману, хоць яны ў гэты момант якраз з’язджалі з гары, саскочыў з козлаў і праз момант сеў у брычку насупраць Вакульскага.

– Лятаў пан?.. – паўтарыў ён. – Дзе?.. Калі?..

– У Парыжы, але на прывязаным балоне. Паўвярсты ўгару, якое гэта падарожжа, – адказаў крыху збянтэжаны Вакульскі.

– Няхай пан працягвае… Павінна быць досыць грандыёзнае відовішча?.. Што пан адчуваў?.. – пытаўся Ахоцкі. Ён дзіўна змяніўся, вочы ў яго пашырыліся, твар пачырванеў. Гледзячы на яго, цяжка было сумнявацца, што ў гэты момант яму не ў галаве панна Ізабэла.

– Гэта павінна быць неверагодна прыемна… Кажы, пан… – упарта прасіў ён і трос Вакульскага за калена.

– Краявід, сапраўды, цудоўны, – адказаў Вакульскі. – Бо далягляд аддаляецца на некалькі дзясяткаў вёрст, і ўвесь Парыж з ваколіцамі выглядае, як рэльефная мапа. Але падарожжа нецікавае, можа, першы раз, хіба…

– А ўражанні якія?..

– Дзіўныя. Чалавек мяркуе, што ён сам паляціць угару, і раптам бачыць, што не ён, а зямля хутка аддаляецца ў яго з-пад ног. Гэты падман такі нечаканы і прыкры, што… хочацца выскачыць…

– Што ж яшчэ?... – налягаў Ахоцкі.

– Другое дзіва – далягляд, які пастаянна застаецца на вышыні вачэй. У выніку зямля выглядае ўвагнутай, як вялізная глыбокая міса.

– А людзі?.. Дамы?..

– Дамы бачацца, як скрыначкі, трамваі – як вялікія мухі, а людзі – як чорныя кроплі, што хутка бягуць у розных кірунках, цягнучы за сабою доўгія цені. Наогул, гэта падарожжа поўнае неспадзяванак.

Яны даехалі ўжо да лесу, а за імі – і воз з дзвюма служанкамі. Пані ўзялі сабе па кошыку.

– А цяпер дамы разам са сваімі кавалерамі – усе ў розныя бакі! – скамандавала пані Вансоўская. – Пане Старскі, папярэджваю, настрой у мяне сёння выключны. А што гэта значыць, калі ў мяне выключны настрой, ведае пан Вакульскі, – дадала яна з нервовым смяшком. – Пан Ахоцкі, Бэля, калі ласка, у лес, і не паказвайцеся, пакуль… не назбіраеце поўныя кошыкі рыжыкаў… Фэля!..

– Я пайду з Міхалінкаю ды Асяю! – хутка адказала панна Феліцыя, пазіраючы на Вакульскага, нібы ён быў ворагам, супраць якога неабходна ўзброіцца двума служанкамі.

– Ну, хадзем жа, кузіне, – звярнулася да Ахоцкага панна Ізабэла, бо ўсё таварыства рушыла ўжо ў лес. – Але вазьмі мой кошычак і сам збірай рыжыкі, бо мне, прынамсі, гэта не цікава.

Ахоцкі ўзяў у яе кошык і кінуў яго на воз.

– Нашто мне вашы рыжыкі! – адказаў ён пахмурна. – Я страціў два месяцы на рыбалцы, на грыбах, забаўленнем дам ды на падобнай лухце… Іншыя гэтым часам ляталі на балоне… Я збіраўся ў Парыж, але старшынёва гэтак настойвала, каб я ў яе адпачыў… І добра адпачыў… Здурнеў дарэшты… Ужо нават і думаць перастаў пра нешта сур’ёзнае… страціў здольнасці… Гэх! Не чапляйцеся вы да мяне з вашымі рыжыкамі… Аж зла не хапае!..

Ён махнуў рукою, потым запхнуў рукі ў кішэні і пайшоў у лес са звешанаю галавою, нешта мармычучы сабе пад нос.

– Добры таварыш! – азвалася з усмешкаю панна Ізабэла да Вакульскага. – Гэтак будзе ўжо з ім да канца вакацыяў… Я была ўпэўненая, што сапсуецца ў яго настрой, як толькі Старскі згадаў балон…

“Дабраславёныя балоны! – падумаў Вакульскі. – Такі канкурэнт не з’яўляецца небяспечным…”

У гэты момант ён адчуў, што любіць Ахоцкага.

– Я перакананы, – звярнуўся ён да панны Ізабэлы, – што кузін пані зробіць вялікае адкрыццё. Хто ведае, ці не станецца гэта эпохаю ў гісторыі чалавецтва… – дадаў ён, думаючы пра праекты Гейста.

– Пан гэтак мяркуе? – досыць абыякава запыталася панна Ізабэла. – Можа быць… Кузін часам дэманструе нявыхаванасць, бывае, гэта яму пасуе, але часам ён нудны, і гэта не пасуе нават вынаходнікам. Калі я гляджу на яго, дык прыгадваецца мне адна гісторыйка пра Ньютона. Быў гэта, падобна, вельмі вялікі чалавек, праўда, пане?.. Але што ж, калі аднойчы, седзячы з паненкаю, ён узяў яе за руку і… ці пан паверыць?.. пачаў чысціць сваю люльку яе малым пальцам!.. Ну, калі да гэтага даводзіць геніяльнасць, дзякуй, але я не жадаю геніяльнага мужа!.. Пройдземся крыху па лесе, добра, пане?

Кожнае слова панны Ізабэлы лагодзіла сэрца Вакульскага, як кропля мёду.

“Дык ёй падабаецца Ахоцкі (бо каму ж ён не падабаецца), але яна не выйдзе за яго!..”

Яны ішлі вузкай сцежкай паміж двух узлескаў: направа былі дубы і букі, а злева – хвоі.