Читаем ЛЯЛЬКА полностью

“Што той Ахоцкі казаў? Нібы ад аргументаў панны Ізабэлы ўжо хоць вушы затыкай? Дык тое, што я чуў, было ў яе не ад узрушанасці, а даўно вывучаным урокам?.. Дык яе довады, захапленне, нават хваляванне – гэта толькі спосаб, з дапамогаю якога добра выхаваныя панны зачароўваюць гэткіх прасцякоў, як я?..

А можа, ён проста закаханы і хоча дыскрэдытаваць яе ў маіх вачах?.. Ну, калі кахае, дык навошта яму дыскрэдытаваць, няхай скажа, а яна няхай абірае… Вядома, Ахоцкі мае болей шанцаў, чым я. Так, я не страціў яшчэ розуму і бачу гэта… Малады, прыгожы, геніяльны… Што ж, няхай абірае: слава ці панна Ізабэла.

Зрэшты, – снаваліся далей яго думкі, – ці мне гэтак важна, што панна Ізабэла ўжывае, часам, тыя самыя аргументы ў дыспутах. Яна не Дух Святы, каб кожны раз казаць нешта новае, і я не аж гэткая асоба, дзеля якой трэба высільвацца на арыгінальнасць. Няхай гаворыць, як хоча…

Галоўнае, што да яе, хіба, не стасуецца агульнае правіла пра кабет… Пані Вансоўская – гэта перадусім прыгожая самка, а яна – не…

Ці не тое самае казаў барон пра сваю панну Эвеліну?..”

Лямпа пачала куродыміць. Вакульскі задзьмуў яе і ўпаў на ложак.

Два наступныя дні ішоў дождж, і госці Заслаўка не выходзілі з дому. Ахоцкі абклаўся кніжкамі і амаль не паказваўся, панна Эвеліна хварэла на мігрэнь, панны Ізабэла і Феліцыя гарталі французскія ілюстраваныя часопісы, а рэшта таварыства на чале са старшынёвай засела за віст.

Пры гэтым Вакульскі заўважыў, што пані Вансоўская замест таго, каб какетнічаць з ім, хоць і былі ўсе ўмовы, паводзіць сябе вельмі абыякава. І яшчэ яго здзівіла, калі яна вырвала руку ў Старскага, які хацеў яе пацалаваць, абразілася ды запатрабавала, каб ён ніколі больш не наважваўся гэтага рабіць. Яе гнеў быў такі шчыры, што Старскі і сам здзівіўся ды збянтэжыўся, а барон, хоць яму і не ішла карта, быў потым у дасканалым гуморы.

– Ці мне таксама не дазволіць пані пацалаваць сваю руку?.. – запытаўся барон праз нейкі час.

– Пану можна, – адказала яна і падала руку.

Барон прыклаўся да яе, як да рэліквіі, з трыумфам пазіраючы на Вакульскага, які падумаў, што яго тытулаванаму прыяцелю, магчыма, рана яшчэ цешыцца.

Старскі гэтак засяроджана глядзеў у свае карты, што, здавалася, не заўважыў таго, што адбылося.

На трэці дзень распагодзілася, а на чацвёрты было ўжо гэтак цёпла і суха, што панна Феліцыя прапанавала пайсці ў грыбы.

Старшынёва загадала ў гэты дзень раней падаць другі сняданак, а абед – пазней. Каля паловы на першую перад палацам стаяла ўжо брычка, і пані Вансоўская дала сігнал сядаць.

– Варта паспяшацца, бо шкада часу… Дзе твой шаль, Эвелінка? Слугі няхай садзяцца ў воз і бяруць кошыкі. А цяпер, – дадала яна і слізганула позіркам па Вакульскім, – кожны з паноў няхай абірае сабе даму…

Панна Феліцыя хацела пратэставаць, але ў гэты момант барон падскочыў да панны Эвеліны, а Старскі – да панны Вансоўскае, якая прыкусіла вусны і прамовіла:

– Я ўжо думала, што пан ніколі мяне не абярэ.

І яна з гневам зірнула на Вакульскага.

– Дык мы, кузінка, будзем трымацца разам, – звярнуўся Ахоцкі да панны Ізабэлы. – Але ў такім разе пані павінна сесці паблізу козлаў, бо я буду правіць.

– Пані Вансоўская не дазваляе, бо пан нас выверне, – закрычала панна Феліцыя, якой лёс прызначыў Вакульскага.

– Чаму не? Няхай правіць, няхай выварочвае… – прамовіла пані Вансоўская. – Я сёння ў такім настроі, што згодная, каб паламалі нам ногі… Бедны той рыжык, што трапіцца мне ў рукі!..

– Я першы з іх, – азваўся Старскі, – калі гаворка пра тое, каб з’есці.

– Чаму не? Калі згодзіцца пан на адсячэнне спачатку галавы, – адказала пані Вансоўская.

– У мяне яе даўно ўжо няма…

– Не даўней, чым я гэта заўважыла… Але сядайма і паехалі.

ЛЯСЫ, РУІНЫ І ЧАРЫ

Яны рушылі.

Барон, як звычайна, шаптаўся з нарачонаю. Старскі нястрымна заляцаўся да Вансоўскае, якая, што дзівіла Вакульскага, прымала гэта досыць зычліва, а Ахоцкі правіў чацверыком. Тым разам, аднак, яго фурманскаму энтузіязму перашкаджала суседства панны Ізабэлы, да якое ён штохвіліны паварочваўся.

“Забаўны птах гэты Ахоцкі! – думаў Вакульскі. – Мне кажа, што ад аргументаў паны Ізабэлы яму хоць вушы затыкай, а цяпер толькі з ёю і размаўляе… Вядома, ён хацеў мяне знеахвоціць…”

І настрой у яго зрабіўся вельмі змрочны, бо ён быў ужо амаль пэўны, што Ахоцкі закаханы ў панну Ізабэлу, і што з гэтакім канкурэнтам няма чаго і змагацца.

“Малады, прыгожы, здольны… – думаў ён. – Яна б не мела вачэй, хіба, або розуму, каб, абіраючы паміж ім і мною, не аддала перавагі яму… Але і ў такім выпадку я мусіў бы прызнаць яе высакародную натуру, бо ёй падабаецца Ахоцкі, а не Старскі. Бедны барон, а яшчэ больш бедная яго нарачоная, якая гэтак відавочна зачараваная Старскім. Трэба мець зусім пустую галаву і сэрца…”

Ён глядзеў на восеньскае сонца, шэрую пожню ды на валоў, запрэжаных у плугі, якія аралі на ўзгорку, і поўны глыбокага смутку ў душы ўяўляў сабе хвіліну, калі зусім ужо страціць надзею і саступіць месца пры панне Ізабэле Ахоцкаму.

“Што ж рабіць?.. Што ж рабіць, каля яна яго абрала… На сваю бяду ўбачыў яе…”