Читаем ЛЯЛЬКА полностью

– Так, гэта дзіўная дзяўчына, – казала старшынёва. – І скажу табе, што я пачынаю губляць прыхільнасць да яе. У яе замужжа я не ўмешваюся, паколькі усе панны ёй зайздросцяць, а вакол сцвярджаюць, што яна робіць цудоўную партыю. Але тое, што яна мела атрымаць пасля мае смерці, пяройдзе да іншых. Таму, хто мае сотні тысяч барона, не трэба маіх дваццаці тысяч.

У голасе старой чулася раздражненне.

Неўзабаве яна развіталася з Вакульскім і параіла яму прайсціся па парку.

Вакульскі выйшаў на дзядзінец і каля левае афіцыны, дзе была кухня, збочыў у парк.

Пазней яму вельмі часта прыгадваліся два першыя ўражанні, якія спаткалі яго ў Заслаўку.

Перадусім непадалёк ад кухні ён убачыў будку і сабаку на ланцугу перад ёю, які заўважыў чужога і пачаў гэтак брахаць, выць і кідацца, нібы ён быў шалёны. Але было відаць, што ў сабакі вясёлыя вочы, і ён матляе хвастом. Вакульскі пагладзіў яго, і жахлівага звера гэта так улагодзіла, што ён не пускаў госця адысці ад сябе. Ён гыркаў, хапаў за вопратку, клаўся на зямлю, нібы дамагаючыся пяшчоты, а прынамсі, хоць бачыць чалавечы твар.

“Дзіўны сабака на ланцугу,” – падумаў Вакульскі.

У гэты момант з кухні выйшла новае дзіва – стары тоўсты парабак. Вакульскі, які ніколі раней не бачыў тоўстага селяніна, пачаў з ім размову.

– Навошта вы трымаеце гэтага сабаку на ланцугу?

– Каб ён быў злы і не пускаў у дом злодзеяў, – з усмешкаю адказаў парабак.

– Дык чаму адразу не ўзяць злога шчанюка?

– Калі ж гаспадыня не хоча трымаць злога сабаку. У нас нават сабака мусіць быць ласкавы.

– А вы, ойча, што тут робіце?

– Я – пчаляр, а спачатку быў ратаем. Але як вол зламаў мне рабрыну, дык ясная пані загадала да пчальніка.

– І добра вам?

– Спачатку то нудна мне было без работы, але пазней прывык і ўсё.

Развітаўшыся з селянінам, Вакульскі павярнуў у парк і доўга праходжваўся па ліпавай алеі, не думаючы ні пра што. Яму здавалася, што ён прыехаў сюды прасякнуты, нават атручаны мітуснёю Парыжа, шумам Варшавы, грукатам чыгунак, і што ўсе гэтыя клопаты, усе болесці, якія ён перажыў, у гэты момант выветрываюцца. Каб у яго запыталіся, што такое вёска, ён адказаў бы, што гэта – цішыня.

Потым ён пачуў хуткія крокі за сабою. Даганяў яго Ахоцкі, які нёс на плячы дзве вуды.

– Не было тут панны Феліцыі? – спытаў ён. – Яна мусіла прыйсці а палове на трэцюю ды ісці са мною на рыбу… Але гэткая бабская пунктуальнасць. Можа, пан пойдзе з намі? Хіба, не мае пан ахвоты. Дык, можа, пан хоча пагуляць са Старскім у пікету?.. Той заўсёды гатовы, калі знойдзе кампанію ў прэферанс.

– Што тут робіць гэты пан Старскі?

– Як што? Жыве ў сваёй стрыечнае бабкі, а разам і сваёй хроснай, старшынёвай Заслаўскае. І цяпер баіцца, што не атрымае, відаць, ад яе вялікую спадчыну. Добрая капейчына, больш за трыста тысяч рублёў!.. Але старшынёва лічыць за лепшае дапамагчы сіротам, чым казіно ў Манака. Бедны хлапчына!

– Якая ж у яго бяда?

– Але!.. З бабкаю не атрымалася, з Казяю сарвалася і хоць у лоб сабе страляй. Ведай жа, пане, – працягваў Ахоцкі, майструючы нешта на сваіх вудах, – некалі прысутная тут пані Вансоўская, яшчэ як панна, мела слабасць да Старскага. Казік і Казя – дабраная пара, га?.. Нават, здаецца, пад уплывам гэтае ідэі пані Казя і прыехала да нас тры тыдні таму (а мае таксама капейчыну па нябожчыку мужу, бадай ці не столькі ж, колькі і старшынёва!). Яны нават некалькі дзён былі ў згодзе між сабою, і нават Казік у лік пасагу падпісаў новы вэксаль у арандатара, але ў іх… нешта не зладзілася… Пані Вансоўская кпіць з Казіка, а ён толькі добрую міну робіць. Словам, абы-што! Давядзецца адмовіцца ад падарожжаў і асесці на пясчаным фальварку, пакуль не памрэ дзядзька, даўно ўжо, праўда, хворы на камень.

– Але чым да гэтае пары займаўся пан Старскі?

– Ну, перадусім рабіў даўгі. Трохі гуляў у карты, трохі падарожнічаў (здаецца мне, што пераважна па парыжскіх і лонданскіх шынках, бо ў той ягоны Кітай нешта мне не верыцца), але найбольш шчыраваў сярод маладзіц. Баламут, якіх пашукаць. І ўжо за ім усталявалася такая рэпутацыя, што маладзіцы зусім яму не супраціўляюцца, а панны вераць, што тая, да якой пачне заляцацца Старскі, адразу знойдзе мужа. Гэткі ж добры занятак, як і кожны іншы!..

“Вядома, – ужо спакайней падумаў пра суперніка Вакульскі, – не збаламуціць яму панны Ізабэлы”.

Яны дайшлі да канца парку, за штыкетнікам якога відаць быў шэраг мураваных будынкаў.