Читаем ЛЯЛЬКА полностью

Вакульскі разгарнуў цыдулку Сузіна і чытаў: “Сесія будзе не раней за восьмую, у цябе досыць часу, дык вырашы справы з тымі наведнікамі, а галоўнае, з бабамі. Я ўжо, далібог, надта стары, каб усім дагадзіць”.

Вакульскі пачаў праглядаць лісты. Гэта былі пераважна абвесткі купцоў, цырульнікаў, дантыстаў, просьбы пра дапамогу, прапановы адкрыць нейкія таямніцы, адна адозва Арміі Збавення²⁰⁸.

З усяго мноства гэтае карэспандэнцыі ўразіў Вакульскага наступны ліст: “Маладая асоба з добрым густам і манерамі прагне агледзець з панам Парыж на агульны кошт. Адказ пакінуць у швейцара гатэля”.

“Арыгінальны горад!” – прамармытаў Вакульскі.

Другі, яшчэ больш цікавы, ліст быў ад тае баранесы… якая мелася чакаць спаткання а трэцяй гадзіне.

“Яшчэ праз паўгадзіны…”

Ён пазваніў і загадаў прынесці ў нумар сняданак. Праз некалькі хвілін падалі яму шынку, яйкі, біфштэкс, нейкую невядомую рыбу, некалькі бутэлек з рознымі трункамі і машынку чорнае кавы. Ён еў з воўчым апетытам, піў не горш, нарэшце, загадаў Мілеру правесці яго ў тую залу прыёмаў.

Слуга выйшаў з ім у калідор, націснуў званок, нешта сказаў праз тубу і правёў Вакульскага да ліфту. Праз хвіліну Вакульскі быў ужо на другім паверсе, а калі выходзіў з ліфта, заступіў яму дарогу нейкі рафінаваны пан з невялікім вусікамі, у фраку і белым гальштуку.

– Жумар… – прадставіўся той пан з паклонам.

Яны прайшлі некалькі крокаў па калідоры, і Жумар адчыніў дзверы ў цудоўны салон. Вакульскі ледзь не адступіў, калі ўбачыў мэблю з пазалотаю, вялізныя люстэркі і сцены, аздобленыя барэльефамі. Пасярэдзіне стаяў вялікі стол, накрыты каштоўным абрусам і завалены паперамі.

– Магу я запрасіць наведнікаў? – спытаў Жумар. – Гэтыя, здаецца, не ўяўляюць небяспекі. Толькі на баранесу… насмелюся звярнуць увагу… Яна ўжо чакае ў чытальні.

Ён пакланіўся з пашанаю і выйшаў у другі салон, дзе была, падобна, пачакальня.

“Ці я, ліха на яго, не ўвязваюся ў нейкую авантуру?” – падумаў Вакульскі.

Не паспеў ён сесці ў фатэль і пачаць праглядаць паперы, як увайшоў лёкай у блакітным фраку, аздобленым залатым гафтам, і падаў яму візітоўку на падносе. На візітоўцы было напісана: “Палкоўнік” і нейкае невядомае прозвішча.

– Прасі.

Праз момант з’явіўся высокі мужчына з сівою іспанскаю бародкаю, гэткімі ж вусікамі і чырвонаю стужкаю на лацкане сурдута.

– Я ведаю, што ў пана мала часу, – азваўся госць, лёгка кланяючыся. – Мая справа нядоўгая. Парыж – горад цудоўны з кожнага пункту гледжання: і дзеля забавы, і дзеля асветы, але патрабуе добрага правадніка. А я ведаю ўсе музеі, галерэі, тэатры, клубы, манументы, установы дзяржаўныя і прыватныя, словам усё… дык, калі пан жадае…

– Няхай пан мае ласку пакінуць мне свой адрас, – адказаў Вакульскі.

– Я валодаю чатырма мовамі, маю знаёмствы ў арыстакратычным свеце, літаратурным, навуковым і прамысловым…

– Пакуль што я не магу пану нічога адказаць, – спыніў яго Вакульскі.

– Мне нагадаць пра сябе або чакаць выкліку? – запытаўся госць.

– Так, я адкажу пану пісьмова.

– Прашу не забываць пра мяне, – адказаў госць. Ён падняўся з крэсла, пакланіўся і выйшаў.

Лёкай прынёс другую візітоўку, і зараз жа з’явіўся другі госць. Гэта быў чалавек пульхны і чырванатвары, выглядаў ён, як гаспадар крамы з шоўкам ды аксамітам, і кланяўся ўвесь час, пакуль ішоў ад дзвярэй да стала.

– Што пан загадае? – спытаў Вакульскі.

– Як? Пан не здагадаўся, калі прачытаў прозвішча Эскабо?.. Ганібал Эскабо… – здзівіўся госць. – Карабін Эскабо робіць сямнаццаць стрэлаў у хвіліну, а той, які я маю гонар прадэманстраваць пану, выкідае трыццаць куль…

На твары ў Вакульскага выраз быў такі агаломшаны, што Ганібал Эскабо і сам разгубіўся.

– Мяркую, я не памыліўся? – спытаў ён.

– Памыліўся пан, – адказаў Вакульскі. – Я галантарэйны купец, і карабіны мяне не цікавяць.

– Казалі мне, аднак… канфідэнцыяльна… – прамовіў са значэннем Эскабо, – што панове…

– Кепска пана паінфармавалі.

– Ах, у такім разе перапрашаю… Можа быць, у іншым нумары… – казаў госць і адступаў з паклонамі.

Новае выступленне блакітнага фрака ды белых нагавіц і – новы госць. Гэтым разам – малы, худы, чорны, з неспакойным позіркам. Гэты подбегам наблізіўся да стала, упаў на крэсла, азірнуўся на дзверы ды прысунуўся бліжэй да Вакульскага, і толькі потым пачаў прыцішаным голасам:

– Пэўна, дзівіць гэта пана, але… справа такая важная… надта важная… Днямі я зрабіў грандыёзнае адкрыццё адносна рулеткі… Трэба толькі ад шасці да васьмі разоў прадубляваць стаўку…

– З дазволу пана, я гэтым не займаюся, – спыніў яго Вакульскі.

– Не давярае мне пан?.. Гэта цалкам зразумела… Але ў мяне якраз пры сабе малая рулетка… Можам паспрабаваць…

– Перапрашаю пана, але мне няма калі зараз.

– Тры хвілінкі, пане, хвілінку…

– Ані паловы хвілінкі.

– Дык калі мне прыйсці? – пытаўся госць безнадзейным тонам.

– У кожным разе, не хутка.

– Няхай жа пан, прынамсі, пазычыць мне сто франкаў на афіцыйную пробу…

– Магу прапанаваць пяць, – адказаў Вакульскі і палез у кішэню.

– О не, пане, дзякуй… Я не авантурыст… Зрэшты… няхай пан дасць… заўтра вярну… Пан, можа, надумае тым часам…