Читаем ?лб?т ??стэниэ?и? полностью

Онон иккиттэн биири тала?ын: эбэтэр тыыннаах т?тт?р? т?нн?бэккин – ?йэ-саас тухары манна хаала?ын; эбэтэр солуок тутан олорор би?иги дьоммутун ата?астаабаттарын толору хааччыйа?ын! Тойотторгор тылгын-?ск?н тиэрдэ?ин – ылыннара?ын! Ону хайдах толорору? – бэйэ? сатабылы?, бэйэ? кы?ал?а?! Ити мин этэрбин ылына?ын дуу, суох дуу?! Этэ о?ус! Т?ргэнник!

– С?п! С?п! Ылынан б??? буолла?а дии! Ылынабын! Кыа?ым тиийэринэн кы?анан к?р??м! – Петров хайыай, с?б?лэ?эрин биллэрэ о?уста.

– Дьэ, ити аата, тылгын биэрди?! Тугунан да, хайдах да аны куотунар кыа?ы? суох! ?йд??: ?ск?т?н биир эмэ дьахтар, эбэтэр кыыс э?иги чиччиктэргитинэн к????лэммит-ата?астаммыт буолуо да, бастатан туран, эйигиттэн иэстэ?иэхпит! Ханна да куотуо? уонна са?ыа? суо?а! Би?иги э?игини кыайар да, кыайтарар да т?бэлтэбитигэр эйигин уонна э?иги чиччиктэргитин, хайаан да булуохпут уонна иэ?и иэс курдук иэстэ?иэхпит! Ону ол курдук, таллан таас оройгунан ?йд??!⁶⁴

Мээнэ тылынан эрэ оонньуур о?олор буолбатахпыт! Уонна мантан бара охсу?! Манна э?иэнэ туох да суох! Манна – би?иги тойотторбут! ?ск?т?н икки?ин т?бэстэххинэ, олох атыннык кэпсэтиэхпит! Ону ?йд??н кэбис! Би?иги э?игини сырыы аайы к???л ыытыахпыт суо?а! – Баишев Петровтаах кэннилэригэр суолу б??лээн турар бэйэтин саллааттарыгар хайы?ан, ха?ыытаан бытарытта:

– Нохолоор! Бу дьону т?тт?р? а?ары?! Суолларын б??лээн турума?!

Хамандыырдарын бирикээ?ин истэн, кэннилэрин б??лээн турбут саллааттар, т?ргэнник суол икки ?тт?гэр тахсан, уоннуу буолан сэлэлии турунан кэбистилэр. Сааларын тутан сылдьалларын кубулуппатылар. Петров т?ргэнник дьонугар кэлэн:

– Быстро возвращаемся назад! Уговорил их командира – они нас пропускают! Не оглядываться назад и по сторонам! Оружие на спину! Быстро!.. – диэтэ.

Кы?ыл эрэспиэскэ?иттэр сааларын с?гэн, т?тт?р? эргилиннилэр. Кэннилэрин хайыспакка, суол устун сэлэлээн турар ?р?? саллааттарын икки ардыларынан хаамтаран бардылар. Суол ортотугар ?р?? этэрээтин хамандыыра Баишев баты?а к?р?н турда.

Эрэспиэскэ?иттэр аа?ан и?эн, суол икки ?тт?гэр уоннуу буолан сэлэлээн турар ?р?? саллааттарын харахтарын кырыытынан кылап гына к?р?н а?арбыттара – бары эдэр ба?айы саха уолаттара уонна кинилэри ?рг?ст????нэн супту к?р?н тураллар эбит! Дьэ, кытаанах сирэй-харах! Хамандыырдарын бирикээ?э эрэ кинилэри тохтоппут бадахтаах.

С?рдэрэ-куттара тостубут байыастар, ?р ба?айы айаннаан, ма?най Киллэми, онтон Тулагыны аастылар. Тулагыны аа?ан эрэ баран, бэйэ-бэйэлэрин ыккардыгар тыл быра?ыстылар:

– Слава богу! Живыми остались!

– А я думал, что нам конец!

– Николай Васильевич, что сказал их командир и кто он? – Петров солбуйааччыта, эдэр уол, чуга?аан кэлэн ыйытта:

– Это мой земляк… Вместе в школе учились…

– Видно, суровый мужик!..

– Да, пришлось притворяться мирным агнцем! Иначе, нельзя!

– Что будем сказать своему начальству?

Петров айаннатан и?эн тэ?иинин к??скэ тардан, атын чочумча тохтотто. Ки?итин сирэйин-хара?ын кэтээн к?р?-к?р?:

– Скажем, что почти все дороги в сторону Намского улуса перекрыты белоповстанцами… В действительности, это так. Поэтому, дальше вести разведку в этом направлении – бессмысленно! Зря будем терять людей!.. Над местным населением, больше, не глумляться… Вообще, прекратить жестокое отношение над инакомыслящими!..

– Хорошо. Действительно, так и надо было…

Марха?а чуга?аан и?эн, икки эдэр красноармеецтар дьонноруттан арыый хаалан и?эн, кистээн бэйэ-бэйэлэрин ыккардыгар тыл быра?ыстылар:

– Я больше не буду стремиться идти добровольцем в разведку, – диэн сибигинэйэ былаан эттэ до?оругар с??рбэччэлээх уол.

– Я тоже так думаю. Жизнь человеку дается один раз… У меня на родине – Орловщине – остались престарелые родители и любимая девушка. Живым бы вернуться к ним…

– Ты, должно быть, видел – какие лица, глаза у солдат-повстанцев?! Они – якуты, но такие же молодые парни, как мы с тобой! Скажи мне – чего мы с ними не поделили?!

– Действительно, пускай они живут по-своему, а мы с тобою, тоже, по-своему!..

– Живым бы остаться и вернуться к своим родным…

– Да, я тоже так, думаю. Это мое самое сокровенное желание!

– Пусть будет так!.. Все, поехали!..

Уолаттар аттарын туос б?т?р???нэн т??эрэн, дьоннорун ситэ баттаатылар.

Марханы са?ата-и?этэ суох аастылар. Куоракка кэлэн, начальстволара баар сиригэр бы?а кэлэн, ханна, хайдах сылдьыбыттарын, кими кытта кэпсэппиттэрин, тугу к?рб?ттэрин-истибиттэрин барытын, с?бэлэспиттэрин курдук дакылааттаатылар. Ити гынан баран, Николай Васильевич Марха?а тэриллэн олорор солуок ылыллыбыт бастаанньыстар чугас дьоннорун хаайбыт концентрационнай лаа?ыр ту?унан Баишев этиитин уонна сааныытын умнан биэрбэтэ: «Хайдах гыныахха? Агеевка этэн ту?ата суох! Лебедевкэ – эгэ эрэ! Ма?най бэйэ дьонугар Ойуунускайдаахха этэн, с?бэлэ?эн к?р??ххэ! Оннуга ордук буолуу?у! Ойуунускай – губревком бэрэссэдээтэлэ, бырабыыталыстыба ба?ылыгын курдук дуо?унаска олордо?о. Ылыннахтарына кини этиитин ылыныахтара. Ойуунускай ылсыста?ына эрэ туох эрэ тахсыа?а!» – дии саныы-саныы губревком?а барда.