Читаем ?лб?т ??стэниэ?и? полностью

Кини у?а илиитин ???э к?т?хп?т?гэр, дьоно тохтоон аара турдулар.

– Ребята, стойте здесь и ждите меня, – дьонугар эппитигэр, тохтоон, к???тэн турдулар.

Икки ?ст??х этэрээттэр хамандыырдара утары к?рс?рд??, суол устун аа-дьуо хаамтаран истилэр. Петровка ?р?? этэрээтин хамандыыра аттыын-бэйэлиин оло?хо бухатыырын дуу, былыргы кыргыс ?йэтин боотурун дуу курдук к???ннэ. Тымныы буолан халы?нык та?ныбыта дуу, бэйэтэ оннук баара?ай та?аалаа?а дуу – бухатыыр курдук мо?уоннаах, туттунуулаах ки?и! Туттара-хаптара н??эр ба?айы ки?и, Петров иннигэр кэлэн атын тохтотон, тэ?иинин тардан туран с???д?йдэ:

– Чыкаа чулуута Б?т?р??п! Бу аата тугу гына сылдьар бы?ыыгыный?! – Петров бэркэ билэр с?? куола?ын дор?оонноруттан со?уйан ходьох гына т?стэ.

Анараа??ыта кинини дь?л? ??тт??рд?? батары к?рб?т харахтарын бэркэ билэр курдук:

– Миигин билэр хайаларына?ыный? – утары ыйытта.

Онуоха ки?итэ арбайбыт т??лээх бэргэ?этин сэгэччи аспытыгар биирдэ ?йд??б?тэ – кини иннигэр биир дойдулаа?а, урут Т???л? оскуолатыгар биир кэм?э ??рэммит ки?итэ – Баишев Гавриил Васильевич кэлэн турар эбит!⁶³

– Хабырыыскын эбит буолбат дуо?! Хата, бу эн тугу гына сылдьа?ын? Ханналааты?? Кэпсээни??

Кинилэр Хабырыыстыын биир нэ?илиэктэр, кыра эрдэхтэриттэн миннэрин билсибит а?ай дьон. Николай Васильевич ки?итин майгытын-сигилитин бэркэ билэр: к?н?, ?ч?гэй ки?и буолан баран, ?кс?гэр олус туруору, к?н? саастаах ма?ы хайытар курдук майгылаах ыччат. Ол и?ин кыы?ырдыбакка, ньуолбардык кэпсэтэргэ бы?аарынна.

– Б?т?р??п! «Олус улахан тойо??о тиийэ ??нэн-?рдээн ки?ини билбэт буолбут дуу?» дии саныы сыстым ээ! К?р?р?? курдук, син обургу бастаанньа этэрээтин ба?а буолан сылдьабын. «Са?а» дэнэр былааскыт оллур-боллур дьа?алларын, у?уну-киэ?и санаабакка, ыры?алаабакка, э?иги – чыкаалар, нэктэл кулуттуу толороргутун тулуйбакка, бар дьо??ут уордайыытын ситэ билэ иликкит! Билэн и?иэххит! Би?игини сэнээн маннык т??ннэри-к?н?стэри суксуру?а?ыт! Билигин – манна би?иги тойотторбут! Эн урукку сырыыларгын истэн: «Манан ?сс? да аа?ыа?а», – диэн бу то?уур о?ордум. Ма?най, то?уйан барыгытын то?ур?аттаран кэби?ээри гынан баран, бэрки?ээн, туоххун-ханныккын билээри: «Кэпсэтэн к?р??ххэ» диэн бу айах атан сэлэ?э турабыт. Ханныгын да и?ин биир Мэ?э улуу?ун Дьабыыл нэ?илиэгин ыччаттара этибит буолла?а. Оннук дуо!? Оннук буолбатах дуу!? – ки?итэ тымтан барыах курдук буолбутуттан Петров хап-сабар:

– Оннук, оннук! Хабырыыс, с?р?-с?пк? этэ?ин! – дии о?уста. – Хара ма?найгыттан кыы?ыран барыма, до?оор! Би?иги, эмиэ, норуот ту?угар, бар дьон ту?угар кы?аллабыт ээ…

– Ол кы?алларгытыгар а?аар кырыытыттан, ??нэ-тэ?иинэ суох халаан-талаан, арыый сэниэ-баай уонна к?р?н-харайан олорор дьону изоляциялаан, хаайан, ытан бара?ыт дуо!? Кы?алларгытыгар урут ускул-тэскил сылдьан ха?аайыстыба, с????-ас тэринии диэни билбэтэхтэр и?сэлэрин-ымсыыларын к?б?тэн, нэ?илиэнньэ оло?ун-уйгутун сатарыта?ыт дуо!?

– Халаан-талаан диэн, бука, продразверстканы, Поволжье хоргуйбут нэ?илиэнньэтигэр к?м?л????н? этэн эрдэ?и?… Со?уруу у?ун сылларга сэрии буолбутун т?м?гэр манна атыыга-тутууга туох да кэлбэт. Билигин куораттар нэ?илиэнньэлэрэ а?а-та?а?а суох. Атаста?арыгар эмиэ туга да суох. Ону миигиннээ?эр ордук билэ?ин. Хайда?ын да и?ин дьону а?атыахха наада. Оттон Поволжье иэдээнин эмиэ миигиттэн итэ?э?э суох билэ?ин. Бары биир Арассыыйа?а олоробут…

– Ол Поволжье?а диэн хомуйар кырба?ынан эккит, тууйа?ынан арыыгыт, бука, тиийбэккэ, Дьокуускай и?игэр хааларын ким ?йд??б?т?й!? То?о сымыйалыыгыт – барытын мэлдьэ?э?ит!? Би?игини тугу да билбэт-?йд??б?т кыра о?олор курдук саныыгыт дуо!? – Баишев хат оргуйан истэ?инэ, Петров эмиэ намыратардыы са?арда:

– Хабырыыс, уоскуй! Биллэн турар, би?иги ?тт?б?т?ттэн биирдиилээн на?аа т????, дьа?алы токурутуу, ымсыы-нэгэй бы?ыы, дьону ата?астаа?ын тахсыбытын мэлдьэспэппин. Ол да буоллар, би?игини барыбытын биир тараа?ынан тараама… Т??? да биир салалталаах буолларбыт би?иги ортобутугар араас барыта баар буолла?а… Ону к?нн?р?рг? уонна ыраастыырга бириэмэ уонна кыах наада. Ханна да барыахпыт суо?а – барытын к?нн?р??хп?т! Мин итини ?йд??б?т?м ыраатта да, били??и туругунан, кыа?ым суох – тиийбэт!..

– Оннугун оннук да, э?иги на?аалаатыгыт… Э?иги – чыкаалар! Былыргы Уордаах Уйбаан ыраахтаа?ы опричниктарыттан туох атыннааххытый?!.. Эн би?икки аа?ыстахпытына б?г?н б?т??хп?т суо?а! Ол и?ин бу курдук гыныахха: Э?иги Марха?а элбэх дьону солуок тутан, концентрационнай лаа?ырга хаайан олоро?ут. Бастаанньа?а холбоспут уонна бастаанньыстары ?ч?гэйдик саныыр дьон ойохторун, о?олорун уонна аймахтарын – туох да буруйа суох дьахталлары, о?олору уонна кырдьа?астары! Кинилэри урукку сыылынай бэ?иэччиктэри чыкаа охсор-тэбэр илиитэ-ата?а о?остон харабыллата?ыт уонна ата?астата?ыт! Би?иги элбэ?и истэбит – э?иги хас хаамыыгытын, тугу гынаргытын кыра?ытык кэтиибит! Сура?а, бы?айын Илин Э?ээр улуустарынан сылдьан, дьону-сэргэни сордообут, с?г?ннээбэтэх Борун уонна Глыгало диэн ыраахтаа?ы са?анаа?ы к?ск? кэлбит бэ?иэччиктэринэн солуок ылан олорор дьо??утун ата?астатар ???г?т! Бу ханнык да сиэргэ-майгыга баппат сидьи?, чиччик бы?ыы!