– Иә, осы. Сен ғана түсінесің оны… – деді Дәулет ақырын ғана. Сосын рюмкадағы арақты ішіп алып, диванға шалқая керілді.

– Кана үшін, – деп, Асқар да ішіп салды.

– Кананың орнына мені өлтіргені дұрыс болушы еді, – деді Дәулет. – Кейінгі кезде Кананы жиі есіме аламын. Оның артында анасы, қарындасы, ішкіш болса да, әкесі қалды. Ал менің тек жалғыз атам болды ғой.

– Қойшы сен, өзіңді жазғыра бермей! Болған іс болды! Кананы бәрібір қайтара алмаймыз деп өзің де айтып едің ғой, Дәуке!

– Иә, сені жұбатып айтқаным емес пе?! Сен сонда жүдеп, томаға-тұйық болып кеткенсің. Хадиша тәте сені есінен айырылып қалар ма екен деп уайымдайтын.

– Бірақ мен өз-өзімді қолға ала білдім, сенің көмегіңе арқа сүйедім. Сен енді…

– Мені ойлап әуре болма. Мен біткен адаммын. Одан да өзің туралы айтшы. Қарныңды қампитып алыпсың, – деді Дәулет, Асқардың ішін түртіп.

– Еңбекпен келген қарын, – деді Асқар, ішін қағып қойып. – Батя да ылғи мазақтайды. Оның ешқашан қарны болған емес.

– Салыстырады екенсің! Сенің әкең өмір бойы механик болып істеді. Әлі де темірдің арасында жүрген шығар.

– Иә, сол қалпында. Үсті май-май болып, автотұрақта бірдеңені салдырлатып жатқаны. Ал мен болсам кабинетте отырып-ақ, фермерлікті дамытып жатырмын.

– Фермерлік? Рас па? Мен ертең-ақ фермер болып кетер едім. Жақында ғана көңіліме жағып айналысатын не бар деп, ештеңе таппадым. Қазір сен фермерлік туралы айтып едің, бірден жаныма майдай жақты, – деп, Дәулет шөлмекке қолын созды.

– Тамақтан алып отырсаңшы, қазы-мазыдан же, мейрамханадан алдырдым, – деді Асқар.

– Менің өз ықыласыма сай ісімді тапқан сәтім – осы. Сол үшін алып қояйық, – деді Дәулет, арақты құйып жатып.

– Давай! Кел!

– Асқарик, ұрдым мен қаланы да, пәтерді де… Ауылға қайтқым келеді. Мені бұл жерден алып кетші. Азып-тозып шаршадым, – деп, Дәулет арақты ішіп алып, қазы салынған тәрелкені өзіне қарай жылжытып, жеуге кірісті.

– Дұрыс, жеп ал, – деді Асқар, нан, салаттарды Дәулетке қарай ысырып. – Қазір ыстық тамақ әкеледі, етке тапсырыс беріп қойдым.

– Рақмет, бауырым, асылған етті көптен жемедім, – деді Дәулет.

– Қыздар шақыртайық, әлде саунаға барамыз ба? – деді Асқар, смартфонын қолына алып.

– Қойшы! Қайдағы қыздар? Одан да әңгімелесейік, көріспегелі талай жыл өтті ғой.

– Әдет болып кетіпті, – деп келісе қойды Асқар.

– Хадиша тәте қалай?

– Мамам саған сәлем айтты. Таңертең қоңырау шалған, сені сұрап жатыр.

– Менің жағдайымды айтпаған шығарсың?

– Неге айтпасқа?! Айттым ішіп кеткеніңді. Ол саған көмектес деді. Жәкен атаны есіне алды.

– Хадиша тәтемнің орны бөлек қой. Оған да сәлем айт. Негізі, екеуі де – жақсы адам: анаң да, әкең де, бағың бар сенің.

– Сенің де бағың бар, тек ата-анаң ерте қайтыс болғаны қайғылы. Дәуке, сен өзің айтушы едің ғой атам сияқты әділетті, батыр болып, бәрін жеңіп тастаймын деп.

– Ол кезде жас болдым ғой. Қызық екенсің, қайдағы әділдік…

– Сенің атаң әділдік үшін күресті, бәрін жеңді. Сен үлгі тұтушы едің. Мен болсам әділдікке ешқашан сенбегенмін, әлі де сенбеймін. Тек сенің атаңа таңғалатынмын. Батямның мойнына қылмысты іліп түрмеге жапқанда, Әлихан нағашым кіріскісі келмеді. Сенің атаң бөтен болса да, жан-тәнімен кірісіп, әкемді алып шықты. Қарапайым, өзімен-өзі ауылда тұратын, мықты екенін көрсетпейтін, сол жағы мені таңғалдыратын. Сен қамалып қалғанда да құтқарады деп ешкім сенбеді, бірақ ол сені де алып шықты.

– Атам сияқты асыл жан қазір жоқ, ол із-түзсіз жоғалған түрге жатады ғой. Айтшы, Асқар, сол кезде мен сені сатып кетсем, не істер едің?

– Күлкімді келтірмеші, – деді Асқар мысқылдап.

– Қорқып, жала жауып, сатып жіберсем, қайтер едің? Менттер бұл вариантты құлағыма әбден құйған. Жазбаша түсініктеріңді көрсетті, оқыдым. Солға қарай еңкіш жазасың сен, – деп, Дәулет досына төніп, тесіле қарады. Кенет әлдене есіне түскендей тақырыпты шұғыл жапқанын аңғартып, кейін серпілді.

<p>IV</p>

Кананы мектепте химия сабағының үстінде кісендеп, милицияға алып кетті. Кабинетке екі еркек кірген: біреуі жай киінген, екіншісі – милицей. Өздерін қысқа таныстырып өтіп, мұғалімге құжаттарын көрсетті. Валентина Петровна оларды өз кабинетіне шақырып еді, милицей дөрекі түрде бастықтардың хабардар екенін айтты.

– Мен тек химия пәнінің мұғалімі емеспін, мектептің директорымын, – деп қатал жауап берді Валентина Петровна. – Мен хабардар емеспін!

– Бекішев Қанат бар ма? – деп сұрады азаматтық киімдегі еркек, директордың сөзіне мән бермей.

Балалар артқы партада отырған Канаға бұрылды, милицей оның жанына келіп:

– Сен бе Қанат Бекішев? Қолыңды әкел! – деді қатқыл дауыспен.

– Не үшін? – Қанаттың жан дауысы шықты.

Өзі үмітпен мұғалімге жалтақтады.

– Бөлімшеде айтамыз, – деп жауап берді милицей, Қанаттың қолына кісенді кигізіп жатып.

Асқар мен Дәулет бір-біріне қарады.

– Сіздердің ондай құқықтарыңыз жоқ, бала кәмелетке толмаған! – деп ашынды Валентина Петровна, есіктің алдына көлденең тұрып. Қанат оған жыламсырай қарады.

– Құрметтім, қызметімізді орындауға кедергі келтірмеңіз! Мен кәмелетке толмағандар жөніндегі инспектормын, – деді азаматтық киімдегі еркек, қайтадан құжатын көрсетіп.