Читаем Февраль / Ақпан полностью

– Келдің бе, депутат? – Ол Асқардың қолын алып, тағы да қарқылдап күлді. – Депутат! Сәлима, мына депутаттың түріне қарашы!

– Асқаржан, айналайын, кішкентай кезіңде қонаққа келгендерің есімде. Біз онда Киров көшесінде тұрғанбыз. Әлихан, есіңде ме біздің Киров көшесіндегі үш бөлмелі пәтеріміз? – деп, Сәлима тәтесі Асқардың бетінен сүйді.

Сосын Асқарға сыбырлап:

– Нағашыңа ренжіме, ол қастық ойламайды, тек мінезі сондай, – деді.

Асқар үндемей басын изеді. Сәлима қаттырақ сөйлеп:

– Сенің мамаң жас кезінде сұлу болатын. Әлиханға ұқсаған ұзын бойлы, сымбатты. Талай беделді жігіттер оған ұнап қалуға тырысатын.

– Ол болса бір жалаңаяққа тұрмысқа шықты, – деді Әлихан.

Біраздан соң Сәлима түскі асқа шақырды. Үстел бір қабырғаны толық қамтыған, бақшаға шығатын терезенің алдында жайылыпты. Бақшада жарқыраған күз келбеті: алуан түсті жұлдызгүлдер. Дастарқан басында жанұяның тағы да басқа туыстары жиналыпты. Асқар жұбайы мен немересін ерте келген қарт профессордың жанына жайғасты. Генералдың тұңғыш немересі Дастан үстелдің екінші шетінде, атасына қарама-қарсы отыр. Ол қазақ дәстүріне сай атасы мен әжесінің қолында тұрады екен. Көзілдірік киген, ұзын, жүдеу жігіт немқұрайды кейіппен маңдайын тыржитып, үндемей, анда-санда профессордың немересімен көз тастасып, тамағын ішіп отыр. Асқардың есіне Дәулет екеуінің шал-кемпірмен дастарқан басында жиі отырып, бір-бірімен жымыңдасып, көз тастасатыны оралды. Сосын оңашада екеуі тісі жоқ сақау Кәрім шалды, қарқылдап сөйлейтін Балауса кемпірді мазақтап, ішек-сілелері қататын. Шал-кемпірдің ғаламтор, «мөбілді» телефон туралы пікірлерін де қызық көріп күлетін.

Салқын мәзір мен салаттардан кейін дастарқанға манты келіп жетті. Сәлима қонақтарға ас бере жүріп, Дастанның оқудағы жетістіктерімен мақтанып, мектебін сынға алды:

– Бұл не деген мектеп! Күні бойы оқытқанымен шектелмей, соншама тапсырма бергені не сұмдық! Бала күнде де, түнде де кітаптан басын көтермейді! Бәрі де сондай ма екен?

– Апа, мен физмат мектебінде оқимын, оның өз ерекшеліктері бар, – деп ескертіп қойды Дастан.

– Басқа мектептер де оңып тұрған жоқ, – деді профессордың жұбайы, – менің жиендерім жай мектепте оқығанымен, онда да көп тапсырма береді. Ата-аналары репетитор жалдаумен әлек болып жүргені. Оған кімнің ақшасы шақ келеді?!

– Ал нәтижесінде – нөл, – деп тұжырымдады профессор. – Институтқа қарапайым білімсіз келеді. Қалайша грант арқылы қабылдайтынын түсінсем бұйырмасын.

– Жастар әр нәрсеге бейімделгіш қой, – деді Әлихан. – Қайран жастық шақ! Жас кезіңде бәрі де мүмкін. Солай ма, Дастан? – Генерал немересіне қарады.

– Әрине, ата, – деп келісіп қойды Дастан.

– Бәрі де қалағаныңдай болады, ешкімді тыңдама да, өз жолыңмен жүр. Асқарға қарашы, депутаттыққа түсіп жатыр, – деді Әлихан жымия күліп.

Профессор Асқарға қызыға қарап, депутаттыққа кандидаттарға қойылатын талап-шарттар туралы сұрастыра бастады.

– Асқаржан, мантыдан салып же, сен жолдан келдің ғой. – Сәлима тәтесі асты-үстіне түсіп жатыр.

Тойып ішкен астан кейін Асқар нағашысымен оңаша қалып, іске кірісті:

– Әлихан нағашы, өзіңіз дұрыс айтқандай, мен қарапайым адаммын, ал сіз жоғары лауазымды қызмет атқардыңыз, сіздің кеңесіңіз керек еді.

– Алыстан орағытып, майда сөйлейсің, – деді генерал сықақтап.

– Полициядан таныстар керек еді, егер сіз мені туыс ретінде әріптестеріңізбен таныстырсаңыз, жақсы болар еді.

– Бірдеңе бүлдіріп қойдың ба, депутат? – деді генерал, көзәйнегінің үстінен сынай қарап. Асқар оған шыдамай, көзін бұрып әкетті.

– О не дегеніңіз? Қазіргі таңда фермерлерге жан-жақтан қысым көп, полицейлер себепсіз мазаламаса екен деймін, – деп жауап берді Асқар.

– Әрине, мен таныстыра аламын, бірақ ол саған қаншалықты пайдалы? Қайдам… Күмәнім бар. Қызметтен шыққаннан кейін туған баламды да қолдай алмай қалдым. Бірақ ол – менің тұқымым, ол мықты. Сен де оған жабыса берме… Бір-екі жыл бұрын қызметте отырғанымда келсең, бәлкім… – Әлихан қолын сермеді. – Қысқасы, мәселеңді өзің шеш, депутат, – деді ол, домалақ шөлмектен коньяк құйып алып.

* * *

Асқар қонақүйге салы суға кетіп, анамды тыңдау керек еді, мұнда не үшін келдім деп өкініп қайтты. Әлихан нағашысы бір жүрген суаяқ екен, баласының да оңғаны шамалы болар.

Асқар Дәулетке телефон шалды.

– Асқарик! Хабарласқаның жақсы болды, кездесіп, сөйлеспейміз бе? – деп үстемелетті Дәулет, тұтқаны алар-алмастан.

– Мен де соны ойладым. Маған келсеңші, қонақүйге. Бұрынғыдай отырып, сөйлесейік.

Асқар телефон арқылы мейрамханадан ас-тағамға тапсырыс берді де, төсекке жантая кетті.

Дәулет тап-тұйнақтай киініп, ішкіліктің ізін білдірмеуге тырысып-ақ келді. Бірақ қабағы сәл ісіп тұрғандай. Сірә, өткен кезеңнен қалған қымбат парфюмі пәтерінің сасық иісін бүркей алмай, одан бетер күшейте түскендей. Аздан соң-ақ бұл иіс Асқардың жүрегін айнытқаны сонша, ол тоңазытқыштан бір шөлмек арақты шығарып, оны тез ашып, екі рюмкаға толтыра құйды. Дәулет сырт киімін шешіп қойысымен, Асқар оған рюмканы ұстатты. Екеуі мұздай арақты қағыстырып, сіміре салып, құшақтаса кетті.

– Отыр, бауырым. Жеткен жерің осы ма? – деді Асқар, тағы да рюмкаларын толтырып.