Читаем ЛЯЛЬКА полностью

Калі Вакульскі ўвайшоў да яго ў пакой і, стомлены, упаў на канапу, доктар пачаў пра набалелае:

– Што за прафаны гэтыя карэктары… У мяне тут некалькі сотняў лічбаў з трыма знакамі пасля коскі, і ўяві сабе, у палове з іх – памылкі… Яны думаюць, што нейкая тысячная або нават сотая частка міліметра нічога не значыць, і не ведаюць, дылетанты, што якраз там самае галоўнае. Хай мяне д’яблы, каб у Польшчы было магчыма калі не адкрыццё, дык хоць друкаванне лагарыфмічных табліц. Добры паляк пацее ўжо пры другім знаку пасля коскі, пры пятым у яго пачынаецца гарачка, а сёмы забівае яго, нібы апаплексічны ўдар… А што ў цябе чуваць?

– Маю двубой, – адказаў Вакульскі.

Доктар ускочыў з крэсла і гэтак хутка падбег да канапы, што полы шлафрока разляцеліся ў бакі і зрабілі яго падобным на кажана.

– Што?.. Двубой?.. – крыкнуў ён, і вочы яго бліснулі. – І можа, ты думаеш, што я пайду з табою ў ролі лекара?.. Буду глядзець, як двое дурняў страляюць адзін аднаму ў лоб, і, можа, давядзецца яшчэ каторага перавязваць?.. І не падумаю ўмешвацца ў гэтае блазнаванне!.. – крычаў ён, хапаючыся за галаву. – Зрэшты, я не хірург і ўжо даўно не займаюся медыцынаю…

– Дык і не будзеш ты лекарам, будзеш секундантам.

– А… Гэта іншая справа, – адказаў доктар спакойна. – З кім жа?..

– З баронам Кшэшоўскім.

– Добра страляе! – буркнуў доктар. – З-за чаго?

– Штурхануў мяне на скачках.

– На скач… а што ты рабіў на скачках?

– Выстаўляў каня і нават атрымаў прыз.

Шуман стукнуў сябе па патыліцы і раптам падняў павекі Вакульскага ды пачаў пільна вывучаць яго вочы.

– Думаеш, я звар’яцеў? – запытаўся Вакульскі.

– Яшчэ не. Гэта жарт ці сур’ёзна? – удакладніў ён праз момант.

– Зусім сур’ёзна. Не жадаю ніякае згоды і прашу пра самыя жорсткія ўмовы.

Доктар вярнуўся да свайго стала, сеў, абапёр галаву на рукі, падумаў і сказаў:

– Спадніца, так?.. Нават пеўні б’юцца толькі…

– Шуман… сцеражыся!.. – глухім голасам перасцярог яго Вакульскі, выпростваючыся на канапе.

Доктар зноў уважліва на яго паглядзеў.

– Дык вось ужо як... – прамармытаў ён. – Добра. Буду тваім секундантам. Маеш растаўчы галаву, растаўчы пры мне, можа, змагу дапамагчы нечым…

– Прышлю зараз табе Жэцкага, – сказаў Вакульскі, паціскаючы яму руку.

Ад доктара ён пайшоў у сваю краму, хутка перамовіўся з панам Ігнацы, вярнуўся дадому і паклаўся спаць раней за дзясятую. Яго ільвіная натура патрабавала моцных уражанняў, толькі тады яго душа, што пакутавала ад жарсці, знаходзіла раўнавагу.

На другі дзень а пятай пасля абеду Жэцкі з Шуманам ужо ехалі да графа-англічаніна, які быў секундантам Кшэшоўскага. Абодва прыяцелі Вакульскага дарогаю маўчалі, азваўся раз толькі пан Ігнацы:

– І што доктар наконт гэтага?..

– Тое, што ўжо казаў, – буркнуў Шуман. – Набліжаемся да пятае дзеі. Гэта або канец энергічнага чалавека, або пачатак цэлага шэрагу недарэчнасцяў…

– Найгоршых, бо палітычных, – удакладніў Жэцкі.

Доктар паціснуў плячыма і адвярнуўся. Пан Ігнацы з яго вечнаю палітыкаю падаваўся яму невыносным.

Граф-англічанін чакаў іх у таварыстве іншага джэнтльмена, які не адрываў позірку ад аблокаў за акном і праз кожныя некалькі хвілін з цяжкасцю стараўся нібы нешта пракаўтнуць. Выраз твару яго быў няўважлівы, а ў сапраўднасці ён быў адметным чалавекам – паляўнічым на ільвоў і знаўцам егіпецкае старажытнасці.

Сярод кабінета графа-англічаніна стаяў стол, накрыты зялёным сукном, і вакол яго – чатыры крэслы з высокімі спінкамі, на стале ляжалі чатыры аркушы паперы, чатыры алоўкі, два пяры і чарніліца, гэткая вялікая, быццам прызначаная на бясконцыя паседжанні.

Калі ўсе паселі, граф пачаў казаць:

– Калі ласка, панове, – сказаў ён, – барон Кшэшоўскі прызнае, што мог штурхануць пана Вакульскага, бо ён быў усхваляваны, тэк. У выніку чаго, па нашым патрабаванні…

Тут граф зірнуў на свайго таварыша, які з урачыстаю мінаю нешта пракаўтнуў.

– Па нашым патрабаванні, – працягваў граф, – барон гатовы… перапрасіць нават у пісьмовай форме пана Вакульскага, якога мы ўсе шануем, тэк… Што вы наконт гэтага, панове?

– У нас няма паўнамоцтваў рабіць якія б там ні было крокі да замірэння, – адказаў Жэцкі, у якім азваўся былы венгерскі афіцэр.

Вучоны-егіптолаг вырачыў вочы і пракаўтнуў два разы запар.

На твары графа мільганула здзіўленне, але ён адразу ж апанаваў яго і прамовіў сухім і ветлівым тонам:

– У такім выпадку паслухаем, якія будуць умовы.

– Няхай панове маюць ласку іх паведаміць, – сказаў Жэцкі.

– О, вельмі просім паноў, – сказаў граф.

Жэцкі адкашляўся.

– У такім выпадку насмелюся прапанаваць… Праціўнікі становяцца за дваццаць пяць крокаў адзін ад аднаго, робяць па пяць крокаў наперад…

– Тэк.

– Пісталеты наразныя з мушкамі… Стрэлы да першае крыві… – скончыў Жэцкі цішэй.

– Тэк.

– Час – заўтра раніцай, калі гэта магчыма…

– Тэк.

Жэцкі пакланіўся, не падымаючыся з крэсла. Граф узяў аркуш паперы і пры агульным маўчанні напісаў пратакол, які Шуман адразу перапісаў. Абодва дакументы былі падпісаныя, і праз няпоўныя тры чвэрці гадзіны справа вырашаная. Секунданты Вакульскага развіталіся з гаспадаром і яго таварышам, які зноў засяродзіўся на разглядванні аблокаў.