Читаем ЛЯЛЬКА полностью

Якраз у гэты час Вакульскі вяртаўся з пані Вансоўскаю са шпацыру і на дзядзінцы фальварка ўбачыў каляску, з якое выпрагалі коней. Нарадзілася ў яго нясмелая здагадка, але ён баяўся запытацца, нават зрабіў выгляд, што не бачыць каляску.

Перад палацам ён аддаў каня хлопцу і загадаў прынесці вады ў свой пакой. І якраз тады, калі збіраўся ўжо спытаць, хто прыехаў, нешта сціснула яму горла, і ён не здолеў прамовіць ані слова.

“Глупства! – думаў ён. – Нават, каб і яна, дык што?.. Гэткая ж кабета, як панна Феліцыя, панна Эвеліна… Але я не такі, як барон…”

Думаючы гэта, ён адчуваў, аднак, што яна для яго не такая, як іншыя кабеты, і каб пажадала, ён паклаў бы ёй да ног увесь маёнтак і ўсё жыццё.

“Глупства! Глупства!.. – ціха паўтараў ён і хадзіў па пакоі. – Тут яе паклоннік, пан Старскі, з якім яна дамаўлялася весела прабавіць вакацыі… Я памятаю тыя позіркі, ах…”

Гнеў закіпаў у ім.

“Пабачым, панна Ізабэла, хто ты такая і чаго ты вартая. Цяпер я буду твой суддзя…” – вырашыў ён.

Пастукаліся ў дзверы, увайшоў стары лёкай. Ён агледзеўся і ціха сказаў:

– Ясная пані загадала паведаміць, што прыехала панна Ленцкая. Калі пан гатовы, дык просіць на абед…

– Скажы, што я ўжо іду, – адказаў Вакульскі.

Калі слуга выйшаў, ён хвіліну пастаяў ля акна, гледзячы ў парк, асветлены касымі промнямі сонца, і на бэзавы куст, на якім весела шчабяталі птушкі. Глядзеў, але на сэрцы ў яго было трывожна ад думкі, як ён сустрэнецца з паннай Ізабэлай…

“Што я ёй скажу, і які ў мяне будзе выгляд?”

Яму здавалася, што ўсе вочы будуць скіраваныя на іх, і што ён скампраметуе сябе нечым.

“Я ж сказаў ёй, што я верны слуга ім… як сабака!.. Але трэба ісці туды…”

Ён выйшаў, вярнуўся, зноў выйшаў на калідор. Да дзвярэй ён падыходзіў марудна, адчуваючы, што губляе сілы і ператвараецца ў прасцяка, які павінен стаць перад каралём.

Ён узяўся за клямку, але спыніўся… У сталовым пакоі гучаў смех кабет. У яго пацямнела ў вачах, ён хацеў уцячы і перадаць праз слугу, што захварэў. Раптам ён пачуў за сабою крокі і штурхануў дзверы.

У пакоі ён убачыў усё таварыства і, галоўнае, панну Ізабэлу, якая размаўляла са Старскім. Яна глядзела на яго тым самым позіркам, а ў яго была гэткая ж іранічная ўсмешка, як тады ў Варшаве…

Імгнення хапіла, каб Вакульскі адчуў, як вярнулася сіла, як яго накрывае хваляю гневу. Ён увайшоў з узнятаю галавою, павітаўся са старшынёвай і пакланіўся панне Ізабэле, якая пачырванела і працягнула яму руку.

– Вітаю пані. Як маецца пан Ленцкі?

– Тата крыху акрыяў. Загадаў кланяцца пану…

– Вельмі прыемна, што ён памятае пра мяне. А пані графіня?

– У цёткі ўсё добра.

Старшынёва села ў фатэль. Прысутныя пачалі займаць месцы пры стале.

– Пан Вакульскі, няхай пан садзіцца побач са мною, – паклікала пані Вансоўская.

– З найвялікшаю ахвотаю, калі жаўнер мае права сесці ў прысутнасці свайго камандзіра.

– Яна ўжо ўзяла над табою ўладу, пане Станіславе? – з усмешкаю спытала старшынёва.

– Але ж так! Рэдка здараецца падобная муштроўка…

– Ён мне помсціць, што заблудзіўся са мною, – заўважыла пані Вансоўская.

– Калі заблукаеш, дык шпацыр робіцца больш прыемным, – адказаў Вакульскі.

– Я быў упэўнены, што так і будзе, але не думаў, што гэтак хутка… – азваўся барон, паказваючы прыгожы набор сваіх штучных зубоў.

– Прашу кузіна перадаць мне соль, – звярнулася панна Ізабэла да Старскага.

– Калі ласка… Ах, рассыпаў!.. Пасварымся.

– Нам ужо, хіба, гэта не пагражае, – з камічнаю сур’ёзнасцю адказала панна Ізабэла.

– Вы дамовіліся ніколі больш не сварыцца? – спытала пані Вансоўская.

– Не маем намеру выбачаць, – адказала панна Ізабэла.

– Цудоўна! – прамовіла пані Вансоўская. – На месцы пана, пане Казіміру, я ўжо пакінула б усе надзеі.

– Хіба ж мне можна было некалі іх мець! – уздыхнуў Старскі.

– Сапраўднае шчасце для нас абаіх… – ціха сказала панна Ізабэла.

Вакульскі слухаў і глядзеў. Панна Ізабэла падтрымлівала гутарку нязмушана і спакойна, пасмейваючыся са Старскага, якога зусім гэта не хвалявала. Крадком, праўда, той кідаў позіркі на панну Эвеліну Яноцкую, якая, ціха размаўляючы з баронам, то румянілася, то бляднела.

Вакульскі адчуў, як з душы ў яго зваліўся камень.

“Відавочна, – думаў ён, – калі ў гэтым таварыстве Старскі і заняты некім, дык толькі паннаю Эвелінаю, а яна – ім…”

У гэты момант абудзілася ў ім радасць і вялікае спачуванне да ашуканага барона.

“Але я перасцерагаць яго не буду! – вырашыў ён. – Хоць радавацца чужой бядзе – нягоднае пачуццё”.

Абед скончыўся, панна Ізабэла падышла да Вакульскага.

– Ці ведае пан, што я адчула, калі ўбачыла пана? – спытала яна. – Засмучэнне. Я прыгадала, як мы ўтрох збіраліся ехаць у Парыж: я, бацька і пан. І з нашае тройцы лёс быў ласкавы толькі да пана. Пан добра бавіўся?.. За ўсіх нас?.. Павінен пан падзяліцца са мною трацінаю сваіх уражанняў.

– А калі яны не былі вясёлыя?

– Чаму?

– Хоць бы таму, што пані не было там, дзе планавалася быць разам.

– Наколькі мне вядома, пан умее добра бавіцца і там, дзе мяне няма, – адказала панна Ізабэла і адышла.

– Пане Вакульскі, – паклікала пані Вансоўская.

Але яна зірнула на яго, на панну Ізабэлу і неахвотна прамовіла: