Читаем ?лб?т ??стэниэ?и? полностью

Гавриил Ксенофонтов, Алексей Широких, Арамаан Оросин, Георгий Ефимов уонна да атыттар, олус ?ч?гэй уолаттар ээ. Би?иэхэ кэнники ыйдарга бы?ыы-майгы олус ку?а?ан ?тт?гэр уларыйаары гынна бы?ыылаах. Ол кэм?э куорат и?игэр олоруо?у ба?арыллыбат… Ханнык ба?арар ки?ини былыргы ?б?гэлэрбит: «Т?рд?-т?б?рэ?э ?т?р», – дииллэрэ олус с?п!»

«Мин эмиэ быыс кэм?э бар дьонум т??лбэлээн олорор Илин Э?ээргэ та?ыстахпына табыллыы?ы», – дии санаата да, ?рг?лдь? олоххо киллэрэргэ бы?аарынна. Кумаа?ыларын хомуйан бэрээдэктээтэ. Илдьэ барыахтаах кумаа?ыларын, суруйар тээбиринин, харандаастарын хомунан-саа?ылаан суумка?а угунна. Тохтуу т??эн баран санаата: «Былатыантан суруктаах бардахха табыллыы?ы. Инньэ гымматахха чыкаалар тутан, мэ?эйдэ?э сылдьыахтара. Былатыан, бэйэтэ улахан хо?оонньут, суруйааччы буолбут ыччат, миигин, убайын, ?й???э. Кинилиин табыллан кэпсэтээччибит. Киниэхэ эрэлим улахан…»

Сарсыарда губревком?а тиийэн, Ойуунускайы аан хоско к???тэн олордо?уна, ки?итэ бэйэтэ тахсан кэллэ:

– Оо! Убайым ?л?кс?й Дэли?иэйэбис кэлэн олорор эбиккин дуу?! То?о олоро?ун, бы?а киириэххин! Эйиэхэ суол а?а?а?ын билбэт эбиккин! Чэ, киирдибит! – уонна бокуойа суох хо?угар илдьэ киирдэ.

– Дьэ, о?ом, быраатым! Миэхэ к?м?л?ст?хх?нэ сатаныы?ы. Манна тыыным-быарым ыгылынна. Дойдубар тахсан суруйуунан, норуот айымньытын хомуйуунан дьарыктаныы?ыбын.

Бу быыс кэм?э норуот сээркээн сэ?энньиттэрэ, ырыа?ыттара, оло?хо?уттара ?йд?р?-санаалара ты?аан сырыттахтара дии! Олору истэн, хомуйан хааллардахха – кэнэ?эски ыччат дьон сыаналыахтара этэ.

Былатыан ?л?кс??йэбис, ?лэ?-хамна?ы? ?м?р?й??х курдук буолла?ына, мин холобурбун баты?ыах эти?… Онон, эйигиттэн Илин Э?ээр улуустарга тахсарга к???л ыла, к?рд??? кэллим, – ?кс?к?лээх кы?ал?атын туруору эттэ.

– Убайым, олус с?пк? бы?аарыммыккын! Мин ону хайдах ?й??м суо?ай?! Дьэ, кытаат! Этэ??э, сити?иилээхтик сылдьан кэлээр! К??т??хп?т! – Ойуунускай остуолун дьаа?ыгыттан буруопус былаа?катын ойутан та?ааран суруйа о?уста. Остуолун ойо?о?угар турар улахан ыскааптан бэчээтин та?ааран уурда, илии баттаата. Уонна суруйбут кумаа?ытын ?кс?к?лээххэ уунна.

– Дьэ, бэрт! Махтал! – ?кс?к?лээх кумаа?ытын б?к тутан, т????н сиэбигэр угунна. – Былатыан, аныгы к?рс????гэ на?ылыччы кэпсэтиэхпит. Чэ, к?рс??ххэ диэри!

– К?рс??ххэ диэри! – Ойуунускай ?кс?к?лээххэ илиитин биэрдэ.

Ити к?н ?кс?к?лээх Илин Э?ээргэ туораата. Дойдутун Тааттаны ту?аайан айаннаан и?эн, аара билэр сээркээн сэ?энньиттэригэр, оло?хо?уттарыгар, ырыа?ыттарыгар, ??к?? тыла этээччилэргэ, о?уокайдьыттарга на?ылыччы сылдьыталаата.

Бар дьон ханна барытыгар кинини ??рэ-к?т? к?р?ст?лэр. Хонук сирдэригэр дьоро киэ?элэри тэрийдилэр. Мэ?э, Боотуруускай, Таатта улуустарыгар ?кс?к?лээ?и билбэт ки?и суох. Ол сылдьан губчека боломуочунайын Степан Максимович Аржаковы к?р?стэ. Аржаков эмиэ ??рэ-к?т? к?р?стэ. Буруопу?ун балачча у?ун кэм?э сылдьар гына у?атан биэрдэ. Сити?иилээх сырыыны ба?арда.

Боотуруускай уонна I Амма улуустарын быыса?ар нэ?илиэктэриттэн биирдэстэригэр хонук сиригэр олордо?уна, та?ыттан хас да бэрдээн саалаах дьон аан туманы б?р?мм?т?нэн к?т?н т?ст?лэр:

– Дьиэлээхтэр, дорооболору?! – таба са?ынньахтаах, дор?оонноох са?алаах ки?и бала?ан дьиэ и?ин эргиччи к?рд?. Оттуллан турар к?м?л??к о?ох иннигэр аргынньахтаан олорор ?кс?к?лээ?и к?р? биэрээт:

– Оо! Убайбыт ?кс?к?лээх ?л?кс?й илэ бэйэ?инэн олорор эбиккин дуу?! Дорообо! ?т?? киэ?э буоллун! – илии туту?ан дорооболосто. – Дьэ, би?иги – ?р?? бастаанньа этэрээтэ – илинтэн и?эбит! Бассабыыктар, чыкаалар былаастарын сылдьыбыт сирбит аайы суулларан, Ар?аа э?ээргэ тахсан, Дьокуускайы ылан, норуот былаа?ын олохтуур аналлаах кэллибит!

Мин бастаан и?эр этэрээт ыстаабын начаалынньыгабын! Дьоммун кытта манна хонон, к?нд? ыалдьыккытын кытта астына кэпсэтэн аа?ыам. С?р?н этэрээт салгыы барда. Чэ, бэрт!

Хоно?олордуун, дьиэлээхтэрдиин бу киэ?эни дьоро киэ?э курдук к?рс?бэтилэр. Ол оннугар ты?аа?ыннаах т?гэннэр тахсыталыах курдук буолбуттарын ?кс?к?лээх ?л?кс?й ?т? к?р?н олорон, сымнатан-м?л?р?тэн истэ. Итинник а?ыы да олорон, утуйаары да сытан ис санааларын, ис дьи?нэрин билистилэр. Бастаанньа этэрээтин ыстаабын начаалынньыга дьиэлээхтэри да, кинилэр к?нд? хоно?олорун да бэйэтигэр тардар, олуурдаах этиилэрин дьиэлээхтэр туруору аккаастыылларын, ?кс?к?лээх кыайарынан аты??а аралдьытан, бэл, к?л??гэ-оонньууга тиэрдэн абыраата.

– Алексей Елисеевич! Эйигин саха норуота, ол и?игэр би?иги – бастаанньыстар – улаханнык ытыктыыбыт. Эн курдук биллэр-к?ст?р, ытык ки?и би?иэхэ бы?аччы кытты?ан, норуоккар би?иги туспутунан, би?иги охсу?ар охсу?уубут суолтатын сырдатан пропаганда-агитация ыытары? буоллар улахан ???н?-к?м?н? о?оруо? этэ. Ону туох дии саныыгын?!

Кулаковскай бу эриирдээх ыйытыкка туруору хоруйу биэрэртэн туттунна. Ки?итэ ???ргэнэн-кыы?ыран турда?ына, туох да ?ч?гэй тахсыа суо?а ?йд?н?р буолла?а: